KANUN YARARINA BOZMA NEDİR ?
Kanun yararına bozma diğer bir adıyla yazılı emir ile bozma kanun yolu, CMK’nın 309 ve 310. maddelerinde düzenlenmiştir. Kanun yararına bozma kanun yoluna, hâkim veya mahkemeler tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar ve hükümler için başvurulur. Yani, bu hüküm veya kararın kesin olarak verilmiş ya da kanun yoluna başvurulmadan kesinleşmiş olması ve bu nedenle hüküm veya karardaki kanuna aykırılığın olağan yasa yollarından birine başvurularak giderilmesi olanağı olmamalıdır. Özetle Kanun yararına bozma, istinaf ve temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen, ancak hukuka aykırılıklar bulunan karar ve hükümlerin bozulması istemiyle Adalet Bakanlığı tarafından Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurulmasıdır.
İstinaf veya temyiz incelemesinden geçerek kesinleşen kararlara karşı bu kanun yoluna başvurulması söz konusu değildir. CMK’nın 309. maddesinde, kanun yararına bozmaya konu kararlar ile bu yasa yoluna başvurmanın koşulları ve usulü gösterildikten sonra, bozma sonrası yapılacak işlemler ve bu işlemleri gerçekleştirecek merciler ile bozma kararının etkileri, bozulan hüküm veya kararın türü ve bozma nedenleri detaylı şekilde düzenlenmiştir. İstisnai hallerde ise, CMK’nın 310. maddesinde Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’na doğrudan bu yasa yoluna başvurma yetkisi tanınmıştır.
Öncelikle ilgili kanun maddelerine yer vermek gerekirse;
Madde 309 – Kanun yararına bozma
(1) Hâkim veya mahkeme tarafından verilen ve istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen karar veya hükümde hukuka aykırılık bulunduğunu öğrenen Adalet Bakanlığı, o karar veya hükmün Yargıtayca bozulması istemini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir.
(2) Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, bu nedenleri aynen yazarak karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir.
(3) Yargıtayın ceza dairesi ileri sürülen nedenleri yerinde görürse, karar veya hükmü kanun yararına bozar.
(4) Bozma nedenleri:
a) 223 üncü maddede tanımlanan ve davanın esasını çözmeyen bir karara ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkeme, gerekli inceleme ve araştırma sonucunda yeniden karar verir.
b) Mahkûmiyete ilişkin hükmün, davanın esasını çözmeyen yönüne veya savunma hakkını kaldırma veya kısıtlama sonucunu doğuran usul işlemlerine ilişkin ise, kararı veren hâkim veya mahkemece yeniden yapılacak yargılama sonucuna göre gereken hüküm verilir. Bu hüküm, önceki hükümle belirlenmiş olan cezadan daha ağır olamaz.
c) Davanın esasını çözüp de mahkûmiyet dışındaki hükümlere ilişkin ise, aleyhte sonuç doğurmaz ve yeniden yargılamayı gerektirmez.
d) Hükümlünün cezasının kaldırılmasını gerektiriyorsa cezanın kaldırılmasına, daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa bu hafif cezaya Yargıtay ceza dairesi doğrudan hükmeder.
(5) Bu madde uyarınca verilen bozma kararına karşı direnilemez.
Madde 310 – Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısının kanun yararına başvurması
(1) 309 uncu maddede belirtilen yetki, aynı maddenin dördüncü fıkrasının (d) bendindeki hâllere özgü olmak üzere ve kanun yararına olarak re’sen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından da kullanılabilir. (2) 309 uncu madde gereğince Adalet Bakanlığı tarafından başvurulduğunda bu yetki, artık Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından kullanılamaz.
KANUN YARARINA BOZMA NEDENLERİ?
Kanun yararına bozma nedenleri, kanunda sınırlı olarak belirtilmemiştir. Yani, istinaf veya temyiz incelemesinden geçmeden kesinleşen tüm kararlar için kanun yararına bozma yoluna gidilebilmektedir. Kanun yararına bozma nedenleri, MADDİ HUKUK veya USUL HUKUKUNDAN kaynaklanabilmektedir.
DİKKAT!!! Mahkemenin delillerin takdiri hususunda hataya düştüğünden bahisle kanun yararına bozma yoluna gidilmesi mümkün değildir. Zira hakimlerin takdir hakkı kapsamına giren ve suç işleyenler için bir hak teşkil etmeyen hususlar kanun yararına bozma başvurusunun konusu olamaz.
KANUN YARARINA BOZMA YOLUNA GÖTÜRÜLEBİLECEK KARARLAR?
Bu kararlardan bazıları şunlardır;
1-İstinaf veya Temyiz kanun yolu kapalı olan, yani istinaf veya temyiz kanun yolundan geçmeden kesinleşen kararlar.
2- Kesinleşmiş olan HAGB kararları.
3- Ağır Ceza Mahkemesi tarafından verilmiş olan infaza yönelik kesin nitelik taşıyan kararlar.
4- Yargılamanın yenilenmesi başvurusunun reddedilmesi ve red kararına itiraz edilmesi neticesinde verilen kararlar.
5- KYOK kararına itiraz edilmesi üzerine Sulh Ceza Hakimliğince itirazın reddi kararına karşı Kanun Yararına Bozma kanun yoluna başvurulabilecektir.
KANUN YARARINA BOZMAYA BAŞVURABİLECEK KİŞİLER?
Kanun yararına bozma yoluna başvurma yetkisi kural olarak Adalet Bakanlığına bırakılmıştır. Ancak, istisnai bazı durumlarda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı da kendiliğinden kanun yoluna bozma başvurusu yapabilir. Bozma sebebi hükümlünün cezasının kaldırılmasını veya daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiriyorsa Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı tarafından da kanun yararına bozma yoluna gidilebilir. Ayrıca aşağıda belirtilen kişilerin de şartların mevcut olması halinde kanun yararına bozma isteminde bulunabileceklerdir;
*Cumhuriyet savcısı,
*Sanık,
*Mahkeme,
*Şikayetçi,
*Müdahil,
*Hâkim.
Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı tarafından yapılacak olan ve Adalet Bakanlığı’nın istemi üzerine gerçekleştirilen olağanüstü kanun yolu kanun yararına bozma Yargıtay’a yapılır. Bu başvuru Adalet Bakanlığı’ndan talep gelmesi durumunda yapılmak zorundadır. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığı’nın bu tür bir istemi reddetmesi mümkün değildir.
Adalet Bakanlığı kendiliğinden veya yukarıda belirtilen ilgililerin başvurusu üzerine, karar veya hükmün Yargıtayca bozulması talebini, yasal nedenlerini belirterek Yargıtay Cumhuriyet Başsavcılığına yazılı olarak bildirir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, Adalet Bakanlığı tarafından kendisine gönderilen istem yazısındaki yasal nedenleri aynen yazarak karar veya hükmün bozulması istemini içeren yazısını Yargıtayın ilgili ceza dairesine verir. Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı, yasa yararına bozma istemini o suç ile ilgili hangi ceza dairesi görevli ise o daireye verir.
KANUN YARARINA BOZMA KARARI İNFAZI DURDURUR MU?
Kanun yararına bozma kararı, hükmün infazını durdurmamaktadır. İnfazın durdurulması için ayrıca talepte bulunulması gerekmektedir. İnfazın durdurulması talebi kanun yararına bozma istemini inceleyen Yargıtay ceza dairesinden istenebileceği gibi, dosyanın gönderildiği yerel mahkemeden de istenebilir. Kanun yararına bozmanın olağanüstü bir kanun yolu olması nedeni ile Yargıtay’ın istemi kabul etmesi ile yargılama yapılacaksa dava zamanaşımı hükümleri uygulanmamaktadır. Bu durumda hükümlü hakkında ceza zamanaşımı hükümleri geçerli olur.
YARGITAY CUMHURİYET BAŞSAVCISININ KANUN YARARINA BOZMA YETKİSİ?
Yukarıda da belirttiğimiz üzere, Adalet Bakanlığı tarafından gerçekleştirilebilen kanun yararına bozma başvurusu söz konusu olduğunda istisnai bir durum olarak Yargıtay bazı hallerde Cumhuriyet Başsavcısı’na kendiliğinden bu yola başvuru hakkını kullanma yetkisini verir.
Hükümlü hakkında verilen cezanın daha hafif bir ceza olması gerektiğinde ya da hükümlü için verilmiş olan cezanın kaldırılması söz konusu olduğunda istinaf ve temyiz incelemesinden geçmeyen kararın bozulması gerekir. Bu tür bir durumda Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı doğrudan olağanüstü kanun yolu olan kanun yararına bozma başvurusunu yapabilir. Aynı karara yönelik Adalet Bakanlığı’nın önceden bir başvurusu olması durumunda ise Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı bu başvuruyu artık yapamayacaktır.
KANUN YARARINA BOZMA İLE YARGILANMANIN YENİLENMESİ FARKLARI?
Yargılamanın yenilenmesi kanun yolu ile Kanun Yararına Bozma Kanun yolları, sıklıkla karıştırılmaktadır. Bu nedenle kısa bir ayrıma yer vermekte fayda görmekteyiz. Her iki kanun yolunu birbirinden ayıran belli başlı şartlar aşağıdaki gibidir;
*CMK m.309 ve m.310’da düzenlenen kanun yararına bozma, istinaf ve temyiz incelemesinden geçmeksizin kesinleşen kararlara karşı başvurulabilen olağanüstü bir kanun yoludur. Yargılamanın yenilenmesi yoluna gidebilmek için hükmün nasıl kesinleştiği önemli değildir, önemli olan hükmün kesinleşmiş olmasıdır.
*Kanun yararına bozma başvurusunu, sadece Adalet Bakanlığı’nın istemi üzerine veya hükümlünün cezasının kaldırılmasını ya da daha hafif bir cezanın verilmesini gerektiren bozma nedenlerinin bulunması durumlarında re’sen Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı yapmaktadır. Yargılamanın yenilenmesi başvurusunu yapma hakkına sahip olanlar ise doğrudan bu yola başvurabilmektedirler.
*Yargılamanın yenilenmesi talebi kural olarak hükmü veren mahkemeye yapılırken, kanun yararına bozma talebi Yargıtay Ceza Dairesi’ne yapılmaktadır.
*Yargılamanın yenilenmesi hem maddi hem de hukuki hatadan kaynaklanan adli hataların giderilmesine yönelikken, kanun yararına bozma yoluna sadece kararda hukuki hata bulunması sebebiyle gidilebilmektedir.
*Hükümden sonra ortaya çıkan ya da hüküm verilinceye kadar mahkemeye bildirilmeyip sonradan bildirilen sebeplere dayanarak kanun yararına bozma yoluna gidilemez. Kanun yararına bozmayı gerektiren hukuki hatanın karar veya hükmün verildiği anda bulunması gerekmektedir. Hükmün verilmesinden sonra ortaya çıkan yeni olaylara dayanılarak ancak yargılamanın yenilenmesi kanun yoluna gidilebilir.
YARGILAMANIN YENİLENMESİ ADLI MAKALEMİZE GÖZ GEZDİREBİLİRSİNİZ..