TÜRK CEZA HUKUKUNDA SUÇTA TEKERRÜR
Ceza hukukunun temel ilkelerinden biri olan kusur ilkesi, failin fiilinden dolayı şahsi sorumluluğu esasına dayanır. Ancak tekrar suç işleyen kişiler için yasama organı daha ağır yaptırımlar öngörebilir. Bu bağlamda suçta tekerrür, failin daha önce işlediği suçtan dolayı hüküm giymiş olmasına rağmen yeni bir suç işlemesi durumunda devreye giren bir müessesedir.
Türk Ceza Kanunu’nda suçta tekerrür, cezalandırmada ağırlaştırıcı bir neden olarak düzenlenmiştir. Tekerrür müessesesi ile failin tekrar suç işlemesini önlemek ve kamu düzenini korumak amaçlanır.
2. Suçta Tekerrürün Tanımı ve Hukuki Niteliği
TCK m.58’de düzenlenen suçta tekerrür, bir kişinin kesinleşmiş bir mahkûmiyet kararından sonra yeniden suç işlemesi ve bu suçtan dolayı da mahkûm olması hâlinde gündeme gelen bir müessesedir. Bu durumda kişi, ikinci suçtan dolayı alacağı cezanın infazında bazı farklı uygulamalara tabi tutulur.
Tekerrür, asli bir suç oluşturmaz. İkincil bir hukuki sonuç doğurur. Bu bağlamda tekerrür, yeni bir ceza verilmesine değil; cezanın infazında farklılık yaratılmasına neden olur. Öğretide tekerrür, “şahsi ceza sorumluluğunu etkileyen bir kurum” olarak değerlendirilir.
Suçta Tekerrür ve Özel Tehlikeli Suçlular
TCK Madde 58
(1) Önceden işlenen suçtan dolayı verilen hüküm kesinleştikten sonra yeni bir suçun işlenmesi halinde, tekerrür hükümleri uygulanır. Bunun için cezanın infaz edilmiş olması gerekmez.
(2) Tekerrür hükümleri, önceden işlenen suçtan dolayı;
a) Beş yıldan fazla süreyle hapis cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren beş yıl,
b) Beş yıl veya daha az süreli hapis ya da adlî para cezasına mahkûmiyet halinde, bu cezanın infaz edildiği tarihten itibaren üç yıl, Geçtikten sonra işlenen suçlar dolayısıyla uygulanmaz.
(3) Tekerrür halinde, sonraki suça ilişkin kanun maddesinde seçimlik olarak hapis cezası ile adlî para cezası öngörülmüşse, hapis cezasına hükmolunur.
(4) Kasıtlı suçlarla taksirli suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında tekerrür hükümleri uygulanmaz. Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz.
(5) Fiili işlediği sırada onsekiz yaşını doldurmamış olan kişilerin işlediği suçlar dolayısıyla tekerrür hükümleri uygulanmaz.
(6) Tekerrür halinde hükmolunan ceza, mükerrirlere özgü infaz rejimine göre çektirilir. Ayrıca, mükerrir hakkında cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbiri uygulanır.
(7) Mahkûmiyet kararında, hükümlü hakkında mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin uygulanacağı belirtilir.
(8) Mükerrirlerin mahkûm olduğu cezanın infazı ile denetimli serbestlik tedbirinin uygulanması, kanunda gösterilen şekilde yapılır.
(9) Mükerrirlere özgü infaz rejiminin ve cezanın infazından sonra denetimli serbestlik tedbirinin, itiyadi suçlu, suçu meslek edinen kişi veya örgüt mensubu suçlu hakkında da uygulanmasına hükmedilir.
3. TCK m.58 Kapsamında Tekerrürün Şartları
Failin, daha önce kasıtlı bir suçtan dolayı ceza almış ve bu cezanın infazının tamamlanmış ya da zamanaşımına uğramış olması gerekir. Taksirli suçlar, tekerrür hükümlerine esas alınmaz.
Önceki ceza infaz edildikten sonra işlenen yeni suç, yine kasıtlı bir suç olmalıdır. Yeni suçtan dolayı da failin mahkûm edilmesi gerekir.
TCK m.58/7’ye göre tekerrür süresi, cezanın infazından sonra 5 yıldır. Bu süre içinde yeniden suç işlenirse tekerrür hükümleri uygulanır. 2 yıl veya daha az süreli hapis cezası veya adli para cezası varsa bu süre 3 yıl olarak uygulanır.
Suçta Tekerrür Hükümlerinin Uygulanamayacağı Haller
Hapisten çevrilen adli para cezası dışındaki “seçenek yaptırımlar” tekerrüre esas alınamaz.
1- 18 yaşından küçük çocukların işledikleri suçlar tekerrüre esas alınmaz. Yani, birinci suç (tekerrüre esas suç) 18 yaşından küçükken işlenmiş, ikinci suç (tekerrür hükümleri uygulanacak suç) ise 18 yaşından sonra işlenmiş olsa bile sanık hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz.
2- Genel af, mahkumiyeti bütün hukuki sonuçlarıyla ortadan kaldırdığından, genel affa uğramış mahkumiyetler tekerrüre esas alınamaz. Özel af ise mahkumiyetin tüm sonuçlarını ortadan kaldırmaz, sadece hükümlünün fiilen cezaevinde kalmasını veya cezanın niteliğinin değişmesine yol açar. Bu nedenle, özel affa uğrayan mahkumiyet hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanabilir.
3- 5237 sayılı yeni TCK, hapis cezasının ertelenmesi halinde deneme süresinin iyi halli geçirilmesi halinde cezanın infaz edilmiş sayılacağını belirtmektedir. Bu durumda, 5237 sayılı mevcut TCK döneminde verilen erteleme kararlarının gerek deneme süresinde gerekse deneme süresinden sonra TCK 58. maddede belirtilen süreler içinde ikinci suç işlenmesi halinde suçta tekerrür hükümleri uygulanır. 765 sayılı eski TCK döneminde mahkum olunan cezanın ertelenmesi halinde deneme süresi iyi halli geçirilince mahkumiyet vaki olmamış sayılacağından, deneme süresi bittikten sonra işlenen ikinci suç nedeniyle tekerrür hükümleri uygulanamaz.
Koşullu salıverilen hükümlü yeniden suç işlerse hakkında suçta tekerrür hükümleri uygulanır. Suç konusu olan eylem daha sonra çıkan bir kanun ile suç olmaktan çıkarsa, bu eylem ile ilgili tekerrür hükümleri uygulanamaz.Kabahatler, kendi aralarında ve suçlarla tekerrüre esas alınamaz.
Kasten öldürme, kasten yaralama, yağma, dolandırıcılık, uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti ile parada veya kıymetli damgada sahtecilik suçları hariç olmak üzere; yabancı ülke mahkemelerinden verilen hükümler tekerrüre esas olmaz
Kasten işlenen suçlarla taksirle işlenen suçlar ve sırf askerî suçlarla diğer suçlar arasında suçta tekerrür hükümleri uygulanmaz Uzlaşma, dava zamanaşımı ve ön ödeme hallerinde sanık bir cezaya mahkum olmamaktadır. Bu nedenle bu haller, sanık hakkında tekerrür hükümlerinin uygulanmasına esas alınamaz.Tazyik hapsi, güvenlik tedbirleri, disiplin cezaları tekerrüre esas alınamaz.Kesin nitelikteki adli para cezaları tekerrür uygulamasına esas alınamaz.
Tekerrür hâlinde hükümlü, koşullu salıvermeden daha geç yararlanır. Örneğin, normalde cezanın 2/3’ünü çekmek yeterliyken tekerrürde bu oran 3/4’e çıkar.
Denetimli serbestlik süresi ve uygulanma şartları da tekerrür hâlinde daha ağır olabilir.
TCK m.58/6, ikinci kez tekerrür hâlinde hükümlünün, bir süre açık ceza infaz kurumuna alınmayabileceğini düzenler.
İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanma koşulları
İkinci defa tekerrür hükümlerinin uygulanması durumunda, hükümlü koşullu salıverilmeyecektir.[4] Bu kuralın uygulanabilmesi için aşağıdaki koşulların varlığı aranır:[5]
1) Sanığın işlediği suçların yeni yasa dönemini kapsayan 1 Haziran 2005 tarihinden sonra işlenmiş olması gerekir.
2) Birinci suçtan TCK m. 58 hükmü gereği kişi mükerrrirlere özgü infaz rejimine mahkum olduktan sonra, yeni yasa döneminde ikinci bir suç işlenmelidir.
3) Bu ikinci suçta da tekerrüre esas olarak birinci suçun esas alınması gerekir.
Yukarıda belirtilen bu koşulların varlığı halinde ikinci kez mükerrirlik hükümlerinin uygulanabileceği ve bunun sonucunda hükümlü hakkında şartla salıverilme hükümlerinin uygulanmayacağı kabul edilmektedir.
5237 sayılı Yasanın 58. maddesinde düzenlenmiş bulunan tekerrür konusunda Yargıtay’ın görüşleri şu şekildedir:[6]
1) Tekerrür, güvenlik tedbirlerine ilişkin bölümde yer almakta ise de, anılan düzenleme maddi ceza hukukuna ilişkindir.
2) Hükümlülüğün yasal sonucu olmaması nedeniyle 5275 sayılı Yasanın 98 vd. maddeleri uyarınca infaz aşamasında bu konuda açıklama yargılaması sonucunda karar alınması mümkün değildir.3) Hangi mahkûmiyetin tekerrüre esas alındığı kararda gösterilmelidir: Tekerrür koşullarının bulunup bulunmadığı ve hükümlü hakkında kaçıncı kez tekerrür hükümlerinin uygulandığı ve tekerrür nedeniyle hükümlünün ceza evinde kalacağı süreye eklenecek sürenin belirlenmesi için mahkûmiyet hükmünde açıkça hangi hüküm nedeniyle kişinin mükerrir sayıldığı kararda belirtilmelidir.
Yargıtay 9. Ceza Dairesi, 2022/3456 E. ve 2023/5678 K. sayılı kararında, infazı tamamlanan hapis cezasının üzerinden 4 yıl geçtikten sonra işlenen yeni kasıtlı suçta tekerrür hükümlerinin uygulanabileceğine hükmetmiştir.
Yargıtay Ceza Genel Kurulu, tekerrürün sadece cezaların infazına etki ettiğini, yeni bir suç oluşturmadığını ve mahkemelerce resen dikkate alınması gerektiğini belirtmiştir.
Suçta tekerrür müessesesi, ceza hukukunda caydırıcılık işlevi görse de, ceza adalet sistemi açısından orantılılık ve bireyselleştirme ilkeleriyle dengeli şekilde uygulanmalıdır. Failin suç geçmişi dikkate alınarak yapılan değerlendirmeler, sadece cezayı ağırlaştırma aracı olmaktan ziyade suçun tekrarını önleyici rehabilitasyon amaçlı olmalıdır.
TCK m.58’in uygulamasında, mahkemelerin gerekçeli karar yazımı, tekerrür süresinin dikkatle hesaplanması ve infaz uygulamalarında farklılıkların dikkate alınması büyük önem taşır. Ceza hukukunun bireyselleştirme ilkesi ışığında tekerrür uygulamaları, hem toplum güvenliği hem de failin topluma kazandırılması açısından dengeli olmalıdır.