MİRASTAN ÇIKARMA NEDİR?
Makalemizde detaylıca yer vereceğimiz üzere, bazı hallerde mirasçının miras hakkını kaybetmesi mümkündür. Bu hallerden birisi de mirasçılıktan çıkarılmadır. Medeni Kanunu’nun 510. maddesine göre miras bırakan belirli durumların gerçekleşmesi hâlinde ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilmektedir. Bu tür haller, çoğu durumda mirasbırakana karşı aile hukukundan kaynaklanan yükümlülüklerini önemli ölçüde ihlali etmesi ya da mirasbırakana ve ailesine karşı ağır bir suç işlemesi halinde ortaya çıkar. İlk hal mirastan ıskat [çıkarma] sebebini oluştururken ikinci hal mirastan yoksunluk sebebidir. Ayrıca, olumsuz miras sözleşmesi olan mirastan feragat sözleşmesi ve mirasın reddi hallerinde de miras hakkı kaybedilir.
Öncelikle ilgili kanun maddelerine yer vermek gerekirse;
Mirasçılıktan çıkarma
Sebepleri -Madde 510: Aşağıdaki durumlarda mirasbırakan, ölüme bağlı bir tasarrufla saklı paylı
mirasçısını mirasçılıktan çıkarabilir: 1-Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlemişse, 2-Mirasçı, mirasbırakana veya mirasbırakanın ailesi üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerini önemli ölçüde yerine getirmemişse. 3-Hükümleri –
Madde 511: Mirasçılıktan çıkarılan kimse, mirastan pay alamayacağı gibi; tenkis davasıda açamaz. Mirasbırakan başka türlü tasarrufta bulunmuş olmadıkça, mirasçılıktan çıkarılan kimsenin miras payı, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa mirasbırakanın yasal mirasçılarına kalır. Mirasçılıktan çıkarılan kimsenin altsoyu, o kimse mirasbırakandan önce ölmüş gibi saklı payını isteyebilir.
İspat yükü- Madde 512: Mirasçılıktan çıkarma, mirasbırakan ancak buna ilişkin tasarrufunda çıkarma sebebini belirtmişse geçerlidir. Mirasçılıktan çıkarılan kimse itiraz ederse, belirtilen sebebin varlığını ispat, çıkarmadan yararlanan mirasçıya veya vasiyet alacaklısına düşer. Sebebin varlığı ispat edilememiş veya çıkarma sebebi tasarrufta belirtilmemişse tasarruf, mirasçının saklı payı dışında yerine getirilir; ancak, mirasbırakan bu tasarrufu çıkarma sebebi hakkında düştüğü açık bir yanılma yüzünden yapmışsa, çıkarma geçersiz olur.
MİRASÇILIKTAN ÇIKARMA HANGİ HALLERDE OLUR?
Mirasçılıktan çıkarma, yukarıda yer verdiğimiz ilgili kanun maddelerinde de belirtildiği üzere, kanunun sınırlı şekilde öngördüğü davranışlardan birini kusurlu olarak gerçekleştiren yasal mirasçının, saklı payının tamamen veya kısmen ortadan kaldırılmasıdır. Çıkarma, mirasbırakanın tek taraflı tasarrufuyla söz konusu olur. Kanun, yalnızca iki halde saklı paylı mirasçının cezalandırma amacıyla mirasçılıktan çıkarılabileceğini öngörmüştür: Bu haller;
1-mirasbırakana veya mirasbırakanın yakınlarından birine karşı ağır bir suç işlenmesi,
2- mirasbırakan veya mirasbırakanın aile üyelerine karşı aile hukukundan doğan yükümlülüklerin önemli ölçüde yerine getirilmemesi.
DİKKAT!! Yukarıda ki hallerden birinin gerçekleşmesi çıkarma için yeterli olmayıp mirasbırakanın bu yöndeki iradesini bir ölüme bağlı tasarrufla ortaya koyması gerekir. Yine çıkarmanın geçerli olabilmesi için, çıkarma nedeninin ölüme bağlı tasarrufta açıkça gösterilmiş olması gerekmektedir.
MİRASÇILIKTAN ÇIKARILAN KİŞİNİN PAYI NE OLUR?
Yukarıda yer verdiğimiz hallerden birinin gerçekleşmesi neticesinde, mirasçılıktan çıkarılan kimseye düşecek olan miras payı, miras bırakan başka türlü bir tasarrufta bulunmuş olmadıkça, MİRAS BIRAKANDAN ÖNCE ÖLMÜŞ GİBİ, mirasçılıktan çıkarılanın varsa altsoyuna, yoksa miras bırakanın yasal mirasçılarına kalır. Bu sonuç, sadece mirasçılıktan tam çıkarma hâli için geçerlidir. Zira, miras bırakanın yukarıda belirtilen fiillerden birini gerçekleştirmiş bulunan mirasçısını saklı payının tamamı için mirasçılıktan çıkarması şart değildir; miras bırakan dilerse saklı payının bir kısmı için geçerli olmak üzere mirasçılıktan çıkarma hakkını kullanabilir.
DİKKAT!!! Kanunun 510. Maddesinde de belirtildiği üzere mirasçılıktan çıkarılma sebepleri, kanun maddesinde belirtilen kusurlu hareketlere dayandırılmaktadır. Bu nedenle ayırt etme gücüne haiz olmayan yani temyiz kudretine haiz olmayanlar ve küçüklerin mirasçılıktan çıkarılmaları mümkün değildir.
MİRASÇILIKTAN ÇIKARMA NE ŞEKİLDE YAPILIR?
Mirasçılıktan çıkarma, miras bırakanın yapacağı bir vasiyetname ile saklı paylı mirasçısını mirasından mahrum etmesidir. Mirasçılıktan çıkarmanın yalnızca (eş, evlat vb) saklı paylı mirasçılar için bir önemi vardır. Zira saklı payı bulunmayan bir mirasçının mirastan men edilmesine gerek yoktur. Çünkü miras bırakan saklı payı olmayan mirasçıların miras payı hakkında dilediği gibi tasarruf edebilir, miras payını başkasına bağışlayabilir ya da başka bir kişiyi mirasçısı olarak gösterebilir.
Medeni Kanunda sınırlı olarak sayılan saklı paylı mirasçılar şunlardır;
*Miras bırakanın altsoyu (Çocukları, evlatlıkları, torunları ve onların çocukları),
*Miras bırakanın anne-babası,
*Miras bırakanın eşi.
Mirastan çıkarılma, ölüme bağlı olan bir tasarruftur. Yalnızca vasiyetname şekillerinden biriyle yapılabilir. Mirastan ıskat için miras bırakan kişinin açık bir irade beyanı gereklidir. Vasiyet bırakan kişi, mirasçısını mirastan çıkardığını vasiyetinde açık bir şekilde belirtmek zorundadır.
MİRASTAN ÇIKARILAN KİŞİ NE YAPABİLİR ?
Miras bırakanın ölüme bağlı tasarrufuyla mirasçılıktan çıkarılan kişi genel iptal sebeplerine veya miras bırakanın mirasçılıktan çıkarma sebebinde açık bir hataya düşmüş olmasına dayanarak çıkarmanın iptalini isteyebilir. Hangi sebeple iptal davası açılmış olursa olsun, davanın olumlu sonuçlanması hâlinde mirasçılıktan çıkartılan kişi tekrar mirasçı sıfatını kazanır ve miras payının tamamını alır. Bunların dışında mirasta çıkarılan kişi çıkarma tasarrufunda sebebin gösterilmediği ya da gösterilen sebebin yetersiz olduğu gerekçesiyle tenkis davası açarak saklı payını alabilir. Burada ilk durumdan farklı olarak mirasçı, miras payının tamamına değil yalnızca saklı payına kavuşmuş olmaktadır.